Home / Văn hóa & Tôn Giáo / Gia Phả / Nguồn gốc và sự hình thành của phả hệ học

Nguồn gốc và sự hình thành của phả hệ học

“Phả hệ học” là ngành khoa học chuyên nghiên cứu gia phả, tộc phả. “Gia phả” là vận dụng hình thức tranh và sách để ghi chép quá trình sinh sôi, phát triển của dòng họ và sự tích của các thành viên trong gia tộc.

Nguồn gốc của phả hệ

Phả hệ là văn hiến ghi chép quan hệ huyết thống trong gia tộc theo chế độ của gia tộc, như vậy sự hình thành của nó cần có hai tiền đề: Một là chế độ gia tộc đã hình thành, cần có phả hệ để ghi lại quan hệ huyết thống nội bộ. Hai là chữ viết đã ra đời, và có công cụ viết đơn giản, như sách tre,… như vậy mới có thể hình thành một loại văn hiến. Vì vậy, các quan điểm cho rằng, xã hội nguyên thủy đã sinh ra phả hệ, đồng thời chia phả hệ thành gia phả truyền miệng, gia phả bện thừng, gia phả chữ viết là không chính xác. Đương nhiên, nguồn gốc của phả hệ cũng có một quá trình phát triển từ đơn giản đến phức tạp, từ cấp độ thấp đến cấp độ cao. Ký ức của mọi người về phả hệ gia tộc của mình, ban đầu luôn là truyền miệng, khi biết ghi chuyện bằng hình thức bện thừng, thì vận dụng phương pháp này để trợ giúp cho việc ghi chép, những thứ này không phải là phả hệ như chúng ta nói, nó không thể trở thành văn hiến, sổ sách.

Đọc thêm: Khái quát việc tìm dòng họ và kiểm chứng gia phả

Nguồn gốc của phả hệ

Về quá trình hình thành phả hệ, căn cứ vào tài liệu và tình hình nghiên cứu hiện nay, chúng ta có thể chia thành hai giai đoạn nhỏ, tức là giai đoạn phôi thai Thời nhà Thương (năm 1500 – 1000 trước Công nguyên) và gian đoạn hình thành Thời Tây Chu (năm 1000 – 800 trước Công nguyên). Thời Thương đã có một số bảng phả hệ đơn giản, là mô hình thu nhỏ của gia phả. Phả hệ tương đối đầy đủ, hoàn thiện hình thành ô Thời Tây Chu.

Sự thịnh hành của phả hệ

Gia phả kiểu Tông pháp là một tổ chức huyết thống, quan hệ huyết thống nội bộ đòi hỏi phải rõ ràng, tổ chức này mới có thể duy trì và phát triển. Cho dù gia tộc của họ phân chia thành rất nhiều gia tộc mới, quan hệ huyết thống giữa các gia tộc cũng phải rõ ràng. Thủy tổ và thủy tổ mẫu của gia tộc là ai? Nếu thủy tổ có mấy vợ, thì ai là chi trưởng, ai là chi thứ? Họ có mấy con trai, tên gọi là gì? Vợ của họ là ai? Họ có mấy con trai? Các chi các ngành của gia tộc truyền từ đời nọ sang đời kia như thế nào? Cha, ông, cụ cố, ông kị,… của mọi người hiện nay là ai? Ai và ai là anh em họ? Thủy tổ của gia tộc mới có phải được tách ra từ đời nào đó của gia tộc cũ? Nó được truyền đến nay như thế nào? Tóm lại, các mối quan hệ huyết thống của tất cả thành viên trong gia tộc đều phải rõ ràng. Khi chưa có chữ viết, quan hệ huyết thống tồn tại qua phương thức truyền miệng, nó ẩn sâu trong ký ức của mỗi người, lâu dần, ký ức khó tránh khỏi nhầm lẫn. Sau khi có chữ viết, mọi người đã dùng chữ ghi chép quan hệ huyết thống này, đó chính là phả hệ.

Trước thời Thương vẫn chưa có phả hệ hoàn chỉnh, ngay cả Tư Mã Thiên cũng chưa từng thấy. “Phả hệ” và “Điệp ký” của Tư Mã Thiên đều xuất hiện sau Thời Chu. Đến Thời Xuân thu, phả hệ tương đối thịnh hành, nhưng do những thứ này không phải là tác phẩm chuyên môn, nên không được lưu truyền đến ngày nay.

sơ đồ phat tộc

Gia phả in ra phải phân phát cho người trong họ lưu giữ, phòng khi cần thiết thì phát huy tác dụng của nó. Gia phả thường làm mỗi chi một bộ, không được in nhiều, người giữ gia phả do trưởng chi đảm nhiệm, cũng có gia tộc quy định người có đức hạnh và tài năng trong chi bảo quản. Khi người giữ gia phả nhận và bảo quản gia phả, phải lập danh sách, ghi rõ tên gia phả ô chỗ trưởng họ, như vậy tiện cho việc bảo quản gia phả, và có thế phân chia trách nhiệm rõ ràng. Trong tộc quy của gia phả, gia tộc thường đưa ra yêu cầu nghiêm khắc về việc bảo quản và cất giữ gia phả. Nếu cần để gia phả trong hộp gỗ hoặc cất giữ trong thư phòng, không được để bừa bãi, tránh hỏng gia phả. Không được di chuyển hộp gỗ, không được để một mối làm hỏng gia phả, tránh rách nát, thất lạc, không được chiếm làm của riêng hoặc cho họ khác mượn xem, người vi phạm sẽ bị trừng phạt theo gia pháp. Nếu người giữ gia phả đem giấu hoặc bán gia phả, người đó bị coi là bất hiếu, và bị trừng trị rất nặng. Để nắm bắt tình hình cất giữ, bảo quản gia phả, hàng năm gia tộc đều kiểm tra một hoặc vài lần, khi kiểm tra, người giữ gia phả mang bản gốc đến nhà thờ, trước tiên do những người giữ gia phả cùng kiểm tra, sau đó do trưởng họ nhận xét, người bảo quản tốt được biểu dương và khen thưởng, người bảo quản không tốt thì bị phê bình và chịu phạt.

Viết tiếp gia phả hiện đại

Do gia phả là sách ghi chép quan hệ huyết thống của người trong họ, là quỹ đạo tiến bộ của nền văn minh xã hội, là khởi nguồn của gia đình được ghi chép dưới hình thức đặc thù, sách sử ghi chép sự hình thành gia tộc, sự hội nhập dân tộc và sự sinh tồn, phát triển, phân bố, di chuyển, phát triển suy thịnh,… đã đúc kết các nội dung như sự hình thành và phát triển của nền văn minh Hoa Hạ, nền kinh tế giữa các dân tộc, các vùng, giao lựu văn hóa,… chứa đựng di sản văn hóa phong phú. Do nội dung ghi chép trong gia phả có thể phản ánh những sự kiện quan trọng và kinh nghiệm lúc bấy giờ, nên thường có thể bổ sung những mặt thiếu sót trong khoa học lịch sử, thuộc tài liệu nhân văn quý báu. Nó có giá trị khoa học lịch sử nhất định đối với công tác nghiên cứu quá trình phát triển nhân văn của nước ta và sự hình thành của nó.

Gia phả được viết tiếp của người hiện đại đã loại bỏ cặn bã và chắt lấy tinh hoa của gia phả được làm nên trong lịch sử, ghi chép họ, năm sinh năm mất, học lực, chuyên ngành, kinh nghiệm, hôn nhân, thành tựu, ảnh, địa chỉ,… của từng người, còn có đoạn văn phản ảnh nhân vật hoặc sự kiện quan trọng, đưa nội dung ghi chép trong gia phả phát triển hơn, trở thành tài liệu nhân văn quý báu gắn bó quan hệ huyết thống trong gia tộc và ghi chép lịch sử của gia tộc, được lưu truyền từ đời nọ sang đời kia.

Gần đây, mạng internet đã cung cấp cho người trong họ phân bô’ tại các nơi trên thế giới phương thức liên lạc nhanh chóng và thuận tiện. Sự xuất hiện của “gia phả số”, “trang web dòng họ không ngừng ra đời, “đổi mới động thái” trên mạng của gia phả và xem gia phả trên mạng đã trở thành trào lưu mới. Thông qua mạng máy tính để tập hợp “con cháu” là rất có thể.

Gia phả viết tiếp thời hiện đại phải từng bước hướng tới sự công khai trên mạng và trên một mức độ thích hợp, từ đó tạo điều kiện cho tính chân thực và tính vận dụng của tài liệu gia phả.

Trong vài chục năm, vì thành viên trong gia tộc di chuyển nhiều, nên mối liên lạc xa dần. Cuốn gia phả được ghi chép trong mấy nghìn năm, hiện nay đang trong Thời kỳ giáp hạt, nếu bỏ giở thì không thể bổ cứu. Biên soạn và viết tiếp gia phả đang bỏ dở giữa chừng, trách nhiệm của gia phả.. Gần đây, đặc biệt là ở miền Nam, phong tục viết tiếp gia phả của nước ta lại thịnh hành.

Đọc ngay: Gia phả- Nguồn gốc, sự phát triển & cách gọi tên gia phả

Đánh giá bài viết

Đọc Thật Chậm

Cách lập gia phả & Nội dung cần có trong gia phả

Cách lập gia phả & Nội dung cần có trong gia phả

Gia phả: Gia phả là sách ghi chép gia tộc, phả hệ, nhân vật và …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *