Home / Làng Nghề / Lịch sử hình thành Làng Trình Phố – Thái Bình

Lịch sử hình thành Làng Trình Phố – Thái Bình

Quê hương hai danh nhân Nguyễn Quang Bích và Bùi Viện. Làng là một trong hai nơi đầu tiên ở Thái Bình thành lập chi bộ Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội (năm 1927)

Tìm hiểu về làng Trình Phố

Trình Phố không phải là một làng Việt cổ, cũng chẳng phải vùng đất mới và bây giờ đã cách xa biển hàng chục cây số. Vậy mà hơn một nghìn năm về trước, thị xã Thái Bình còn là cửa bể gọi là Kỳ Bá Hải khẩu. 850 năm sau đó vào đời Minh Mệnh, Doanh điền sứ trấn Sơn Nam hạ Nguyễn Công Trứ lập ra huyện Tiền Hải (biển tiền), Kim Sơn (núi bạc) từ hai vùng đất sa bồi, thì Trình Phố đã là một quần cư có diện mạo một thôn cổ thuần nông, lưng giáp với con đê ngăn mặn của vùng đất mới. Mà thật thú vị, làng một Thời từng là cửa bể, vẫn còn đó: Cây đa bến Chài (nơi ngư dân neo đậu thuyền phơi chài lưới) Gò Hến (nơi ngao, sò, ốc, hến tấp thành đống, thành gò). Bến Chài bây giờ còn lại cây đa già cỗi bên cạnh dòng sông nhỏ với cây cầu xi măng bé bé giữa đồng lúa xanh phẳng lặng. Còn Gò Hến từ ngày nào mọc lên cây thị và ngôi miếu cổ…

Đọc chậm: Làng Yên Phúc Nghệ An

Trình Phố ở đâu

Gia phả các dòng họ trong làng đều kể lại rằng: Vào năm Bính Ngọ (đồi Hồng Đức thứ 17, 1480), vua Lê Thánh Tông sai Trấn lộ Tướng quân Lê Đình Ngạn (tức Chu Ngạn) ra trấn giữ cửa Đông, đóng đồn biên phòng tại Kỳ Bá. Trong một chuyến tuần du, ông đã phát hiện ra vùng đất phù sa màu mỡ nhô lên giữa trời nước, lúc bấy giờ còn là xứ sở các loài chim thiên di, le le, mòng, két, cò, vạc; lác đác vài ba chòm xóm dân chài. Ông bèn vào Kinh tâu Với Vua xin được đứng ra chiêu dân lập ấp. Được chỉ dụ, ông trở về Thanh Hóa vùng biển Hậu Lộc, Giao Thủy quê ông, chiêu tập các dòng họ mà người đứng đầu là các quan võ từng đánh Nam, dẹp Bắc vừa hồi hưu (đồng tuế, đồng hương, đồng triều, đồng cảnh) cùng chung khát vọng khai phá miền đất mới tạo lập cho con cháu đời đời sau này cuộc sống ấm no thịnh vượng “được mở mày mở mặt…” Cùng lúc các cuộc di dân khi lẻ tẻ, khi ồ ạt qua sông Hồng từ vùng Thanh – Nghệ ra, từ miền thượng xuống. Mảnh đất “trơ gan cùng tuế nguyệt” đã có chủ nhân vốn nghề cày cuốc, chài lưới “kiêm” bút nghiên và các nghề phụ: trồng thuốc lào, úp men rượu, làm bún, bánh ngon nổi tiếng… Các dòng họ Chu, Trần, Bùi, Phạm, Ngô… chung lưng đấu cật vật đất dựng nhà khỏi đầu từ đào Gò Cời, đào giếng Cời, xây đình Cời lập nên xóm, nên làng và đã xây dựng thành làng xã có nề nếp văn hiến. Ngày khởi đầu đặt tên làng cũ Trình Phả cho quê mới (đến thời Pháp thuộc làng đông vui như phố xá thì đổi tên là Trình Phố). Từ xa xưa Trình đã mang dáng dấp một làng cổ phía Bắc, làng có cây muỗm cao ngất đầu làng, giếng đá trong veo giữa thôn. Nơi đây đình Nương, bến sống Nàng, chùa Với, chùa Ré, đình Trúc bề thế, tĩnh mịch văn chỉ tôn nghiêm. Thời kỳ mặt trận Bình dân (1936-1939) có nhà Hội đồng để hội họp, tranh đấu, có trường học xây gạch phong quan, có kho lẫm chứa thóc, có nhà kiểu biệt thự… Một thời lũy tre làng xanh um, cò vạc đến đậu từng đàn. Chợ Đình, chợ Giếng là hai hình thức sinh hoạt độc đáo của dân làng Trình Phố. Chợ Giếng chỉ họp vào mùng một Tết: Pháo tép đẹt đùng, đẹt đùng, long bong trống bỏi, tranh Tết bầy la liệt, hội vật, hội cờ, tom chát… Còn chợ Đình là chợ lao động có từ xưa. Mấy cô thợ cấy xinh xinh, cứ ra chợ Đình là được thuê ngay. Con đường hàng tỉnh đã được rải nhựa từ thời Tây, ngày ấy ô tô còn chạy bằng lò than phun khói đen xì.

Câu “Trình Phả có mà làm quan” từ Thời xưa đã lưu truyền trong dân gian miền Sơn Nam hạ. Đời nào cũng có người đỗ đại khoa, đời nào cũng có người làm quan trong triều, quan hàng tỉnh. Nhưng điều đáng nói hơn, những con người tự nguyện đến Với vùng đất mới hăm hở khai phá, đầy bản lĩnh đối mặt Với sóng gió biển Đông, không dễ gì khuất phục trước mọi thế lực, cường quyền, không ít người nuôi chí lớn. Chả thế mà thời Pháp đô hộ, Trình Phố được coi là đất nghịch. Năm 1933, làng đã có 50 người theo cách mạng bị quản thúc tại làng và ghi vào sổ đen của mật thám Pháp. Làng Trình Phố là một trong hai địa phương ở Thái Bình thành lập Chi bộ Thanh niên cách mạng đồng chí Hội đầu tiên năm 1927.

Chính nơi đây đã sản sinh cho đất nước hai Danh nhân lịch sử thời cận đại là Nguyễn Quang Bích và Bùi Viện. Năm Tự Đức thứ hai, Nguyễn Quang Bích (tức Ngô Quang Bích) thi đậu Hoàng Giáp, đỗ đạt cao nhất làng nên được Triều đình cho phép xây dựng Văn chỉ. Thành Hưng Hóa thất thủ (theo lệnh vua Tự Đức) ông lui về tự lập căn cứ, chiêu mộ quân, xây dựng lực lượng, tích trữ lương thực, tính kê chống Pháp lâu dài. Khi vua Hàm Nghi hạ chiếu Cần Vương, ông được trao trọng trách thống lĩnh lực lượng chống Pháp ở Bắc Kỳ, nghĩa quân của ông chiến đấu ròng rã suốt 6 năm trời. Dọc lưu vực sông Đà, sông Thao, dưới chân Tam Đảo thời ấy, khiến quân thù nhiều phen khiếp đảm. Chính viên tướng Pháp Muy-ni-ê (munies) vào năm 1886 đã phải thú nhận: “Viên cựu tuần phủ Hưng Hóa này (tức Nguyễn Quang Bích) đã có một ảnh hưởng cực kỳ to lớn trong lãnh hạt của ông ta và là một trong những kẻ thù quyết liệt nhất của chúng ta”. Khi ông qua đời giữa vùng lam sơn chướng khí, người con trai cả Ngô Quang Đoan đã kế tục sự nghiệp của ông cầm cự được vài năm nữa tại căn cứ, rồi trở về nhen nhóm ngọn lửa cách mạng tại làng quê và tham gia các phong trào yêu nước khác đầu thế kỷ. Người cha lấy bút hiệu là Ngư Phòng (Gò Chài) người con bút hiệu Tượng Phong (Gò Voi) hai quả gò nổi lên trước cửa làng có dòng sông Liêm Giang. Hai cha con ông đều để lại cho đời sau hai tập thơ dày dặn, nặng lòng với nước với dân, với giọng thơ hào sảng đầy cảm khái…

sắc phong ngô quang bích

Sinh cùng thời với Hoàng Giáp Nguyễn Quang Bích, ông Cử làng Trình Bùi Viện lại là một gương mặt “độc nhất vô nhị”. Từ lũy tre làng, ông đã dám một mình vượt Đại dương sang Hoa Kỳ hai lần (Cái xứ sở mà đến vua quan Triều Nguyễn còn ngỡ ngàng xa lạ), cả hai lần đều được Tổng thống Hoa Kỳ u.s Grant tiếp kiến nhằm mở mang bang giao, chấn hưng đất nước. Việc không thành, ông trở về có được một tầm nhìn mới, sức nghĩ mới hướng ra đại dương. Là người có công mở cảng Hải Phòng, sau chuyến công du xứ sở Hoa Kỳ “không tiền khoáng hậu” trở về, ông ráo riết thực thi công việc mở mang thương trường trên biển: Vừa đứng đầu cơ quan ngoại thương (Thương chính Tham biện) vừa khai sinh ra hải quân thường trực (tuần .dương quân) vừa trực tiếp là thủy sư đô đốc (chánh quản đốc nhà tuần tải) vô hiệu hóa và thu phục giặc Tầu Ô thành một lực lượng cùng bảo vệ việc thông thường trên các cửa biển giao lưu buôn bán giữa hai miền và mở cửa ra quốc tế… Một sự nghiệp như Tam Nguyên Yên Đổ cùng thời từng ca ngợi: “Làm việc chưa ai từng làm, dọc đất ngang trời trơ chí lớn”. Tiếc thay, ông đứt gánh giữa đường ở tuổi 39 – một cái chết còn đầy nghi vấn. Sự nghiệp của ông người đường thời không một ai gánh vác nổi. Một con người biết nhập thế, chọn đường, tiếp cận được với xu thê Thời đại văn minh – công nghiệp, lần đầu qua đèo Ngang xuất khẩu thành thơ: “Bất tô” kỳ nam, bất xuất quan” nghĩa là: Không làm người con trai khác thường thì ra cửa ải làm gì?… Lúc “Vinh quy bái tổ” ông đưa về “cúng” làng một cây cột buồm cao 27m, đường kính gần lm, chiến lợi phẩm đánh chiếm giặc Tầu 0, dựng thành cột cờ trong các dịp lễ tết và cây muỗm mang từ Sài Gòn lục tỉnh ra trồng ở đầu làng, lớn cao vượt lên khỏi lũy tre thành “tiêu điểm” của làng. Làng Trình Phố (nay là xã An Ninh, thuộc huyện Tiền Hải, Thái Bình) đã sáng điện, đường, trường, trạm cũng đã bê tông hóa. cảnh xưa đã đổi khác nhiều, nhưng người đi xa về vẫn thấy thiếu hụt một cái gì ấy khó tả.

Xem ngay: Làng Trảo Nha Hà Tĩnh- Quê Hương của Xuân Diệu

Đánh giá bài viết
product image
Số người đánh giá
5 based on 1 votes
Tên Công Ty
Tiền Âm Phủ Quyết Vượng
Tên Sản Phẩm
Lịch sử hình thành Làng Trình Phố - Thái Bình

Đọc Thật Chậm

Làng Xà Cầu- Địa điểm mổ xe lớn nhất Hà Tây

Làng Xà Cầu- Địa điểm mổ xe lớn nhất Hà Tây

Từ thời đầu công nguyên, làng đã có đồn lũy chống giặc Hán của bà …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *