Home / Di tích / Kỳ Quan / Kim tự tháp Moche

Kim tự tháp Moche

Vào thời điểm người da đỏ lndian chưa theo tôn giáo nào, đây là một trong những nơi tôn nghiêm nhất hiện hữu trong vương quốc. Người ta từ nhiều nơi đến đây hành hương, và để thực hiện lời mình đã hứa cũng như đến tạ ơn và dâng lễ vật.

Từ khoảng năm 100 đến 700 sau CN, người Moche vẫn chiếm địa vị thống trị một loạt các thung lũng dọc theo bờ biển sa mạc phía Bắc Peru. Họ xây dựng các kim tự tháp đồ sộ bằng gạch sống, tạo hình bậc thang như Huaca del Sol và Huaca de la Luna vốn là những công trình đồ sộ nhất đương thời ở châu Mỹ. Khi tô điểm các bức bích họa và trụ ngạch mô tả nghi thức hành lễ và các nam thần, một số kim tự tháp còn dùng làm nơi chôn cất các nhà quý tộc người Moche. Thợ thủ công người Moche đã tạo ra các công trình mỹ thuật bằng đồ gốm rất ấn tượng; vải, kim loại, phần lớn dành cho các vị chúa tể người Moche sử dụng ở thế giới bên kia. Hầu hết các lăng mộ của người Moche đều bị cướp phá từ rất lâu, nhưng các lăng mộ tinh hoa nhất vẫn còn nguyên vẹn khi được khai quật ở  Sipán, với rất nhiều đồ vật và đá quý mai táng rất đẹp mắt cung cấp cho chúng ta thông tin các lăng mộ người Moche khi xưa gồm có những vật phẩm gì.

Kim tự tháp Moche

Nằm ở trung tâm chính trị và kinh tế trong thung lũng Moche, việc xây dựng cả hai Huaca del Sol (Kim tự tháp Mặt trời) và Huaca de la Luna (Kim tự tháp Mặt trăng) khởi công khoảng năm 100 sau CN.

Sự phá hủy cứ tiếp diễn qua nhiều thế kỷ do cướp phá, lụt lội, đụn cát xâm thực, tuy không thường xuyên nhưng rất nghiêm trọng. Ngày nay khó thể hình dung khi xưa có một cộng đồng thịnh vượng từng cư trú nơi đây. Ở độ cao này, 10.000 người có thể sinh sống và tạo ra nhiều nghề thủ công trong vùng đồng bằng nằm giữa hai kim tự tháp.

Hưaca DEL Sol (Kim Tự Tháp Mặt trời)

Ban đầu, Kim tự tháp Mặt trời chỉ có kích thước dài khoảng 345m (1130 ft), rộng 160m (525 ft), cao khoảng 40m (130 ft) so với đáy thung lũng. Thế nhưng, chứng tích về vẻ hùng vĩ ban đầu còn lại rất ít, vì năm 1602 những người Tây Ban Nha săn tìm kho báu đã làm chệch hướng chảy sông Moche, cuốn trôi hầu hết kim tự tháp. Đường lên đỉnh kim tự tháp tạo bậc thang và có mặt cắt ngang hình chữ nhật có thể bằng con đường dốc nằm ở phía Bắc nhưng phần lớn đã bị phá hủy. Phần lớn công trình từng được sơn đỏ và có thể sơn các màu khác. Kim tự tháp Mặt trời dùng làm nơi cư trú của lãnh đạo người Moche hay người có chức vụ hành chánh, trong khi Kim tự tháp Mặt trăng nằm ở đối diện, lại có chức năng tôn giáo.

Các nhà khảo cổ học đã xác định tám giai đoạn xây dựng Kim tự tháp Mặt trời, hầu hết công trình đều hoàn tất trước năm 450 sau CN. Những người thợ xây sử dụng khoảng 143 triệu viên gạch sống đổ khuôn (gạch bùn phơi nắng) xếp thành các đoạn cao giông như cột. Gạch sống trong một số đoạn giống như cái gọi là dâu của những người thợ xây – những dâu hiệu kỳ lạ từ dấu vân tay và vết chân cho đến các hình vòng tròn nguệch ngoạc – khắc vào mỗi viên gạch. Người ta nhận dạng hơn một trăm dấu hiệu này, có thể dùng để phân biệt gạch do nhóm nào gia công khi phải lao động cưỡng bức cho vị chúa tể người Moche.

Hl aca de la Luna (Kim Tự Tháp Mặt trăng)

Xây dựng dưới chân đỉnh Cerro Blanco, một ngọn đồi thấp gồm đá granite và diorite, Kim tự tháp Mặt trăng cùng công trình sử dụng gạch sống, kích thước từ Bắc đến Nam dài 290m (950 ft), từ Đông sang Tây 210m (690 ft), cao khoảng 32m (105 ft) so với đồng bằng. Các cuộc khai quật ghi lại có ít nhất sáu giai đoạn xây dựng, kéo dài trong thời gian gần 600 năm. Hành lang và đường dốc nối liền ba sàn và bôn khoảng trống trong công trình, một số có lợp mái. Một hố khổng lồ do bọn trộm đào trong thời thực dân đã phá hủy hơn 2/3 phần sàn trên cùng.

Những người thợ xây sử dụng khoảng 50 triệu viên gạch sống cho công trình, lấp kín các khoảng trống ban đầu để tạo ra phần sàn móng xây dựng các công trình mới. Việc niêm phong cẩn thận này ở các công trình ban đầu kèm theo với các lần mai táng những viên thầy tế, những người chịu trách nhiệm về lễ nghi diễn ra ở Kim tự tháp Mặt trăng. Các bích họa và trụ ngạch trang trí nhiều sân nhỏ, trong khi một số vách tường bên ngoài được sơn trắng, đỏ và nâu vàng. Phần lớn các bích họa và trụ ngạch đều khắc vị thần Decapitator, một vị thần có hình dáng một nửa là người, có răng nanh, tay cầm con dao có dạng lười liềm để hành lễ, tay kia cầm một số đầu người, liên quan đến các nghi thức hiến sinh tế thần.

Hiến sinh tế thần

Kim tự tháp Mặt trăng là nơi diễn ra các nghi lễ hiến sinh tế thần và cũng là nơi diễn ra tang lễ kỷ niệm lần niêm phong công trình trước đó, báo trước các giai đoạn xây dựng tiếp theo. Chứng cứ cho việc hiến sinh tìm thấy từ bức tường bao nằm phía sau Kim tự tháp Mặt trăng, nơi đây những người khai quật phát hiện hài cốt còn lại của 40 đàn ông trong độ tuổi từ 15 đến 30. Xương của họ nằm rải rác bị vùi trong nhiều lớp đá trầm tích dày, cho thấy họ đã bị hiến tế trong các cơn mưa Iớn thường xảy ra với hiện tượng Nino (sự đảo ngược hoàn toàn các dòng chảy ở Thái Bình dương theo chu kỳ kèm theo là thời tiết trái ngược). Rõ ràng người ta bị đánh bằng gậy, thân mình họ bị thúc vào tảng đá nhô ra từ tường bao. Một số bộ xương bị trẹo như thể bị buộc vào cột, một số có xương đùi lìa khỏi xương chậu do vũ lực, phần nhiều các bộ xương đều có dấu cắt. Một số nạn nhân bị chặt mất đầu, xương hàm dưới bị lấy ra. Đây không phái là một hiện tượng Nino bình thường mà là một hiện tượng Nino siêu lớn chỉ xảy ra một lần trong mỗi một trăm năm. Một số nạn nhân có lẽ phải hiến sinh cho các nam thần để cầu đừng mưa, trong khi số khác bị hiến sinh sau khi mùa mưa đã chấm dứt.

SlPÁN

Năm 1910, những kẻ cướp phá phát hiện một lăng mộ có vô số cổ vật nằm dưới chân Kim tự tháp Mặt trăng và chúng vơ vét vô số mặt nạ bằng vàng. Người ta cho rằng số thành viên ưu tú người Moche và lãnh tụ đều được mai táng ở đây. Thật không may, nạn cướp phá ở Kim tự tháp Mặt trăng trở nên nghiêm trọng đến mức không thể xác định những lăng mộ kế cận có những cổ vật gì lúc đầu. Nhưng ở Sipán, một địa điểm của người Moche cách Kim tự tháp Mặt trăng khoảng 100km về phía Bắc, các cuộc khai quật đã phát hiện một bản ghi chép thật tuyệt vời và đầy đủ các món cổ vật trong lăng mộ các vị chúa tể người Moche. Trong một tâm móng dưới chân gò đất bằng gạch sông lớn hơn ở Sipán, người ta cũng tìm thấy một tài sản gồm các vật trang sức bằng vàng bạc. Phần nhiều đồ vật và sự liên kết tưởng tượng với số đồ vật này đều được chôn ở Sipán cùng với các nghi lễ hiến tế người Moche. Chứng cứ hãi hùng từ cả hai Kim tự tháp Mặt trăng và Sipán cho thấy hiến sinh tế thần là một nghi lễ quan trọng trong tín ngưỡng của người Moche cùng các trình tự hành lễ đi kèm.

Đánh giá bài viết

Đọc Thật Chậm

Gò Đống Đa Hà Nội và những điều ít ai biết

Gò Đống Đa ở về phía tây nam thành phố nằm giữa phố Tây Sơn, …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *