Home / Văn hóa & Tôn Giáo / Gia Phả / Gia phả dòng họ và huyết thống

Gia phả dòng họ và huyết thống

Vũ trụ có thiên địa nhân, vậy người đầu tiên xuất hiện là ai? Vì không có chứng cứ “giấy trắng mực đen”, nên dù có thuyết Bàn cổ khai thiên lập địa cũng làm cho chúng ta không khỏi mơ hồ?

Nghiên cứu gia phả quan trọng là phải có chữ làm chứng cứ, những chữ ngày nay sớm nhất cũng phải từ thời Hạ, Thương, mà đến nay cũng đã hàng ngàn năm. Rất nhiều điều “tương truyền” đều không được ghi chép lại, nên đến nay cũng không đáng tin.

1. NGUỒN GỐC HỌ TÊN

Vào Thời Chiến quốc, xã hội biến động rõ rệt, giới quý tộc cũ tàn lụi, có người còn trở thành nô lệ, mà người dân thường lại bắt đầu từ không có họ đến có họ. Các họ sau đó có các nguồn gốc sau:

  • Lấy Thị làm họ. Xã hội thị tộc Thời kỳ cuối và Thời Hạ, Thương, các phân chi thị tộc dần trở thành họ như: Khương, Kỷ, Tử, Nhiệm, Doanh,…
  • Lấy tên nước làm họ: Thời Hạ, Thương thịnh hành việc phong tước ban đất, các nước chư hầu lớn nhỏ có khắp nơi, tên những nước này trở thành họ của con cháu hoàng tộc sau này: Trình, Phòng, Đỗ, Tông, Trịnh,… Chu Văn vương phong khu Địch cho thiếu tử, con cháu sau đó đều lấy họ Địch, mà hiện nay dân tộc Bạch Địch ở tỉnh Hà Bắc chính là một chi của họ Địch này,

ĐỌC CHẬM: Gia phả- Nguồn gốc, sự phát triển & cách gọi tên gia phả

nguồn gốc của tên và họ

* Lấy tên ấp làm họ: Chu Võ vương phong ấp Tô cho Nhậm Sinh Thái (nay ở tỉnh Hà Bắc), Nhậm Sinh sau này lấy họ Tô.

  • Lấy tự và tên của tiên nhân làm họ, Cháu Đổng Điêu đại phu nước Tề lấy họ là Điêu.
  • Lấy thứ tự sắp xếp làm họ. Như họ Mạnh Tôn, Thứ Tôn nước Lỗ thời Xuân Thu.
  • Lấy chức quan làm họ tên. Như Tư Mã, Tư Không là tư chức thời Tây Chu, sau đều trở thành họ.
  • Lấy kỹ thuật, khả năng làm họ. Triều Thương có Vu thị, bắt nguồn từ nghề bói toán của mình. Họ Bốc, Ngoã,… cũng tương tự như vậy.
  • Lấy Tên thuỵ làm họ.
  • Được tặng tên, tặng họ.

2. PHÂN BỐ HỌ TÊN

Rất nhiều nền văn hoá cổ trên thế giới đã sớm co hẹp lại cùng với chủng tộc của mình, còn văn hoá họ của chúng ta đã trải qua 4, 5 nghìn năm duy trì và phát triển. Họ luôn thể hiện dưới hình thức biểu hiện bên ngoài, chủ yếu là quan niệm họ hàng truyền thông, với hình thức đặc biệt của quan hệ huyết thống đã ghi lại sự hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam, trong sự đồng hoá văn h dân tộc và thống nhất quốc gia, có tác dụng ngưng tụ dân tộc độc đáo. Văn hóa họ có lịch sử lâu đời, phả hệ học độc đáo và truyền thống, hiện nay không những được phát triển trong lĩnh vực khoa học xã hội, mà trong khoa học sinh mệnh cũng được coi trọng và ứng dụng rộng rãi. Trong đa số trường hợp, họ được di truyền qua các thế hệ, tài liệu về họ lại dễ thu thập, quá trình lịch sử của nó cũng rất dài, rất thích hợp với khối lượng nghiên cứu mang tính chất thống kê số liệu. Chúng ta có thể thông qua sự phân bố’ các họ trong những tập thể người khác nhau, để tìm hiểu cơ dấu di truyền của con người, quan hệ huyết thống giữa các tập thể khác nhau, và việc di chuyển của con người,… Nghiên cứu họ của người Việt và quy luật phân bố của đoàn người cùng họ có thể trở thành phương thức quan trọng và cơ sở khoa học mới để tìm hiểu nguồn gốc con người và sự tiến hóa vật chất di truyền phụ hệ.

Chúng ta nói chung đều quen kế thừa họ của cha, và phương thức phụ hệ đã di truyền họ cho đời sau. Con gái cả đời chỉ mang họ cha, không được truyền cho thế hệ sau. Vì vậy, đa số họ thuộc loại không có giới tính, truyền “gen” qua phương thức “phụ hệ”, tương đương với gen đặc biệt của di truyền nhiễm sắc thể. Có thể giả thiết như thế này, cho dù là tinh trùng X hay Y, đều mang “gen họ”, mỗi thế hệ đều thể hiện chức năng của họ. Duy chỉ có tinh trùng Y có tính năng liên tục truyền đặc trưng họ, còn tinh trùng X chỉ thể hiện tính năng của họ trong thế hệ đầu tiên. Đương nhiên, chúng ta cũng vẫn có hiện tượng đổi họ, ở đây bao gồm cưới ở rể, mang họ mẹ, đổi họ để tránh nạn, dân tộc thiểu số mang họ của dân tộc Kinh,.., Đổi họ là sự kiện diễn ra đột ngột và tuỳ thời cơ, thường diễn ra trong quá trình di dân, nhưng có thể khẳng định, tỷ lệ số người đổi họ trong tổng số người là rất thấp.

phân bổ họ tên theo huyết thống

Hơn nữa cho dù đổi họ trong hoàn cảnh nào, bắt đầu từ đời thứ hai vẫn truyền theo phương thức phụ hệ. Hiện tượng đổi họ này có thể coi là sự đột biến của họ, họ sau khi đột biến vẫn có chức năng truyền phụ hệ bình thường. Lịch sử họ lâu đời và phương thức truyền tương đối ổn định của người Việt, và hiện tượng đổi họ mang nét đặc sắc được tiến hành trong xã hội chúng ta, không những đã tăng tính đa dạng của họ, cung cấp manh mối và cơ hội tìm tổ tiên và niên đại cho mỗi họ, quan trọng hơn còn luôn tồn tại tập tục tụ cư cùng họ trong các vùng nông thôn, cùng với đặc điểm phạm vi hôn nhân nhỏ, khu vực lấy chồng tương đối cố định, người cùng họ có thể coi là vật chất di truyền phụ hệ cùng tổ tiên, quần thể cách ly ở mức độ nào đó, điều này có ý nghĩa đặc biệt trong tiến hóa. Tập thể cùng họ này có liên quan trực tiếp đến quá trình tiến hóa của người cận đại. Cung cấp mô hình và manh mối nghiên cứu có giá trị cho công tác nghiên cứu nguồn gốc và quá trình tiến hóa của chúng ta.

Sự phân bố họ thể hiện như sau: Thứ nhất, họ của người Việt Nam lưu truyền trong lịch sử đa phần là liên tục và ổn định. Nó cho thấy dấu tích và vật chất di truyền sinh mệnh của văn hóa huyết thông biểu hiện bởi họ trong tiến trình lịch sử, đặc biệt là sự tiến hoá của vật chất di truyền phụ hệ có biểu hiện cơ bản tương đồng. Thứ hai, chúng ta xưa nay có tập tục tụ cư cùng họ và liên kết vớ họ hàng để biên soạn gia phả, hơn nữa phạm vi hôn nhân rất nhỏ, khu vực kết hôn tương đối cố định, như vậy đã hình thành sự phân bố của đoàn người cùng họ. Sự phân bố họ trên thực tế chủ yếu phản ánh quy luật phân bố của đoàn người cùng họ. Họ của người Việt hoặc đoàn người cùng họ tồn tại hai trạng thái, họ lớn và họ nhỏ, hoặc gọi là họ thường gặp và họ ít gặp. 100 họ thường gặp chỉ chiếm chưa tới 5% tổng số họ đã tập trung trên 85% số dân, còn họ ít gặp chiếm trên 95% tổng số họ chỉ đại diện cho chưa tới 15% số dân. Sự phân bố của 100 họ thường gặp đã phản ánh nhân tố chính cấu thành vật di truyền của tập thể người trên các khu vực, nó quyết định quy mô di dân trong lịch sử, và mức độ của quan hệ họ hàng giữa các đoàn người trong khu vực. Còn đoàn người mang họ ít gặp thì biểu hiện nét đặc sắc khu vực của họ và hiện tượng cách ly ở mức độ tương đối cao. Thứ ba, hướng di cư chính của đoàn người phản ánh hướng lưu động gen di truyền. Đồng Thời, từ góc độ di truyền học đã chứng minh chúng ta luôn tồn tại hai tập thể Nam Bắc khác nhau về di truyền. Vì vậy, nghiên cứu quy luật phân bố họ và đoàn người cùng họ có thể trở thành phương thức quan trọng mới trong công tác nghiên cứu nguồn gốc của người Việt, đặc biệt là quá trình tiến hóa vật chất di truyền phụ hệ.

ĐỌC THÊM: Ý nghĩa của Tông Phả ít người biết tới

Đánh giá bài viết

Đọc Thật Chậm

Nguồn gốc và sự hình thành của phả hệ học

“Phả hệ học” là ngành khoa học chuyên nghiên cứu gia phả, tộc phả. “Gia …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *