Home / Di tích / Kỳ Quan / Điện Pantheon dưới lòng đất ở Paris

Điện Pantheon dưới lòng đất ở Paris

Một vài công trình trong thế giới phương Tây đã khơi dậy sự nhiệt tình như thế, hoặc ngược lại cũng mang nhiều tranh cãi như thế, như điện Pantheon ở Rome. Mặc dù sự phối hợp đơn giản dễ thấy của một nhà vòm có hình vòm cầu nổi bật phía sau mặt tiền của một đền lớn đã tạo cảm hứng cho biết bao công trình, từ II Redentare của Palladio ở Venice cho đến tư dinh của tổng thống Thomas Jefferson ở Monticello, bang Virginia, nhưng chưa ai có được ấn tượng hoàn toàn của nguyên bản.

Tìm hiểu về Điện Pantheon

Vì mái vòm có nhịp quá lớn, nên bản thân mái vòm cũng là một sự đua tranh của nhiều kiến trúc sư đầy tham vọng như Sir Christopher Wren. Tuy nhiên, mái vòm của giáo đường St Paul của Wren ở London chỉ có đường kính khoảng 35m (115 ft) nếu so với 44m (144 ft) của điện Pantheon. Thực ra, điện Pantheon vẫn là một trong những mái vòm nhịp đơn lớn nhất cho đến thế kỷ 20, khẳng định đây là một trong những tuyệt tác còn tồn tại tốt nhất trong công trình xây dựng cũng như nghệ thuật kiến trúc La Mà.

điện pantheon

Theo tấm biển do Giáo hoàng Urban vm dựng ở điện năm 1632, mặc dù điện Pantheon trở thành “một dinh thự nổi tiếng nhất thế giới”, nhưng rất hiếm khi được đề cập trong các nguồn tư liệu thời cổ đại, và những đề cập này thường mơ hồ về diện mạo và chức năng của điện Panthenon. Câu đề tặng bất hủ trên mặt tiền quả quyết điện do Agrippa xây dựng, cánh tay phải của hoàng đế Augustus, nhưng công trình chúng ta thấy hiện nay chính là điện Pantheon thứ ba xây dựng trên cùng địa điểm, do hoàng đế Hadrian (17-138 sau CN) khởi công. Chứng cứ khảo cổ về những lần xây dựng ban đầu vẫn chưa rõ, nhưng nguồn tư liệu văn học của chúng ta đề cập đến các cột tượng đồng và tượng phụ nữ từ Syracuse vốn không hề có phiên bản như điện Pantheon của Hadrian.

Đối với chức năng của điện, chúng ta phải dựa vào Cassius Dio, một quan chấp chính tối cao ở La Mã năm 229 sau CN, cho chúng ta biết điện được gọi là Pantheon do có nhiều tượng của tất cả các vị thần hoặc mái vòm của điện tương tự thiên đường (LIII 27) và Hadrian dùng để quản lý công việc chung ở đây (LXIX 7), ông còn viết điện Pantheon ban đầu gồm nhiều tượng Julius Caesar và Augustus. Giới học giả hiện đại vẫn còn phân vân: đây là điện thờ mọi vị thần hay là công trình tưởng niệm triều đại Augustus, sảnh tiếp kiến của hoàng gia hay là một biểu tượng vũ trụ – “hình ảnh vũ trụ hữu hình” như nhà thơ Shelley sau này gọi, tất cả đều có lý. Ngay cả trong thời Cộng hòa La Mã, Viện nguyên lão thường nhóm họp trong các ngôi đền khác nhau, các vị hoàng đế cũng nối tiếp thông lệ này. Không phải là điều bất thường khi đặt tượng hoàng đế xen lẫn với tượng các thần, hay liên tưởng tượng hoàng đế với các biểu tượng vũ trụ thể hiện nơi ở của hoàng đế trong trật tự thần thánh của vạn vật. Những tính chất khó hiểu của không gian nội thất bên dưới mái vòm được chiếu sáng ngay trung tâm, mênh mông đều cổ vũ mỗi người chúng ta, như Michelangelo, phải tìm kiếm một số huyền bí, không thể giải thích theo lý tưởng ngay trung tâm dinh thự lớn nhất ở thành Rome này.

Mái vòm Điện Pantheon

Cấu trúc của điện Pantheon khó hiểu cũng như chức năng của điện, mặc dù có những tiến bộ gần đây nhưng vẫn chưa có sự nhất trí thực sự nào về việc mái vòm được xây dựng ra sao hay tại sao điện vẫn còn đứng vững. Toàn bộ khúc ngắn lắp cột dày 6m (20 ft La Mã) của nhà vòm và mái vòm được đổ bê-tông La Mã chất lượng cao, gối lên một vòng bê-tông lavertin dày, sâu 4,5m (15 ft La Mã) rồi tựa lên đất sét dày. Mái vòm đường kính 44m (150 ft La Mã) có hình bán nguyệt bên trong và đế vòm ở độ cao 22m (75 ft La Mã) phía trên sàn nhà, hai phần ba phía dưới trang trí bằng năm dãy gồm 28 ô lõm sâu đồng tâm. Ở phần bên ngoài, mặt cắt nghiêng nông hơn nhiều, vì tường tròn của nhà vòm tiếp tục nâng đến độ cao khoảng 30m (khoảng 100 ft La Mã) trong khi phần phía dưới mái vòm nhô cao lại làm dày hơn bằng bảy vòng tạo bậc, tạo ra một mặt cắt nghiêng hình chảo quen thuộc vốn là một giới hạn ỏ thành Rome hiện đại, Kết quả là độ dày của mái vòm giảm từ 6 m (20 ft La Mã) ở phần đế vòm xuống còn 1,5 m (5 ft La Mã) ở ô cửa sổ trung tâm (khoảng trống hình tròn trên đỉnh mái vòm). Toàn bộ công trình trở nên thanh thoát hơn khi dựng thẳng đứng qua sự cấp phối các bộ phận cốt liệu kích thước cỡ nắm tay, từ travertine và đá nham thạch ở trọng lượng 1750 kg cho mỗi m3, cho đến gạch và cuối cùng là lớp đá nham thạch và đá bọt rất nhẹ ở phần trên mái vòm, trọng lượng đơn vị ở đây là 1350 kg cho mỗi m3.

Giả thuyết ban đầu về cách xây dựng mái vòm cho rằng đây là một khối đá cự thạch nhân tạo, giống như một chiếc nắp ấm trà khổng lồ, vì thế không sử dụng lực đè hướng ra ngoài lên nhà vòm. Theo giả thuyết này, những thay đổi trong việc gia công cốt liệu và các ô lõm sâu vào trần nhà được thiết kế nhằm giảm bớt áp lực đè lên tường tròn. Phát hiện trong thập niên 1930 một loạt các vết nứt theo chiều thẳng đứng ở phần bên dưới mái vòm, điều này chứng minh người xưa cho rằng thay vì mái vòm có khuynh hướng bật ra ngoài dưới tác dụng của ứng suất chịu kéo, và kết câu củ hành phình bên ngoài nhà vòm, các vòng tạo bậc trên mái vòm được thiết kế như các vòng gia cố khổng lồ để ngăn phần đế vòm loe miệng hướng ra ngoài khi chịu trọng lượng khổng lồ của chính nó. Nhiều nỗ lực khác nhau nhằm tìm hiểu phần phía trên của câu trúc ngày nay được hiểu là cách để giảm bớt lực đè ra phía ngoài chứ không phải lực đè theo chiều thẳng đứng. Gần đây, những giả thuyết này đã được Robert Mark kiểm nghiệm. Sử dụng một mô phỏng vi tính, Mark cố gắng trả lời câu hỏi người La Mã hình dung cấu trúc phải tác động ra sao, ông kết luận những người thợ xây nghĩ rằng mái vòm phải nứt nên dùng một loạt các vòm để xử lý. Các vòng tạo bậc vốn là yếu tố quan trọng trong việc đạt được tính ổn định bằng cách thêm tải trọng phụ theo chiều thẳng đứng, chứ không phải theo cách tháp nhọn Gothic và kết cấu chống đỡ lực xô của mái vòm, trong khi việc làm giảm trọng lượng mái vòm bằng cách giảm lực đè hướng ra ngoài, thành ra chỉ đơn thuần trang trí các ô lõm sâu trên trần nhà.

Chắc chắn những vết nứt trên mái vòm, cùng với những vết nứt khác nằm ở phía dưới cấu trúc, được phát triển trong tiến trình xây dựng. Một trong những vấn đề do tính chất kết dính của bê-tông La Mà là tỏa nhiệt trong khi xử lý (giống bê-tông làm bằng xi măng Portland ngày nay), do đó tạo ra ứng suất nhiệt trong cấu trúc. Vô số các lỗ hõm bên trong cấu trúc của nhà vòm cho thấy các viên kỹ sư La Mã ít nhất có một số hiểu biết về vấn đề. Cũng như bẩy exhedrae (alcoves) hình cột và ô cửa ra vào chia tầng bên dưới của nhà vòm thành tám khoảng tường, mỗi khoảng tường có một phòng bán nguyệt (hay “key”) được che giấu ở phần lõi và mô hình này được lặp lại trong cả hai khu vực tầng mặt thượng ở giữa lẫn khu vực phía trên – nơi đây mái vòm bắt đầu dựng thẳng. Khoét lõm cấu trúc theo cách này cho phép khúc đá lắp cột xử lý được nhanh và đều hơn, không giảm nhiều khả năng chống đỡ mái vòm.

điện pantheon dưới lòng đất

Vấn đề gặp phải trong việc dựng thẳng mái vòm cũng bao gồm việc cung cấp vấn đề chịu trọng lượng của mái vòm bê-tông cho đến khi mái vòm đủ sức tự chống đỡ chính nó. Một số học giả nghĩ rằng người ta dựng một rừng giàn giáo bằng các thanh gỗ lớn ngay từ sàn công trình, số khác nghĩ ắt hẳn phải dùng một tập hợp giàn giáo tinh vi và phức tạp từ khối đắp nổi trang trí hình bậc thang của khu vực tầng thượng mái chìa ra đỡ. Trong cả hai trường hợp, người ta cho rằng mái vòm khi dựng đứng trong các vòng nằm ngang, cần có tất cả các ván khuôn đặt ngay vào vị trí. Một giả thuyết khác, căn cứ vào các vết nứt trong mái vòm cho rằng mái vòm được dựng từng mảng theo chiều thẳng đứng, cho phép một số lượng ván khuôn nhỏ hơn di chuyển theo phương nằm ngang một khi mỗi mảng có thể tựa vững trên chính nó.

Trong khi những ai quan tâm đến việc xây dựng điện Pantheon đều tập trung vào mái vòm, thì một giả thuyết gần đây tiết lộ việc cung cấp vật liệu gặp khó khăn ra sao cũng đều ảnh hưởng đến toàn bộ diện mạo của công trình. Từ thời Phục hưng, các kiến trúc sư đã gặp trở ngại khi đặt phần cổng tương đối thấp kề nhau, với các trần tường cao khác thường, tảng đá ở giữa hình chữ nhật và nhà vòm. Các cột khổng lồ bằng đá granite ở phần cổng, với thân cột cao 11,8 m (40 ft La Mã), ngày nay vẫn còn â”n tượng, nhưng nếu thay bằng các thân cột cao 50 ft La Mã, thì tất cả những khó khăn và phân cách ở mặt tiền sẽ biến mất. Số cột ở chiều cao này rất hiếm, nhưng được sử dụng vào thời Pantheon xây dựng điện Deilied Trajan. Căn cứ vào số cột lấy rất xa từ các mỏ đá Mons Claudianus và Aswan ở Ai Cập, thật dễ cho rằng việc cung cấp bị thiếu hụt, hoặc một thảm họa ngoài khơi trên suốt tuyến đường cùng khiến cho công trình này hay công trình khác phải gián đoạn. Lòng mộ đạo xem ra phải chiến thắng thời gian, sao cho nét kiến trúc của điện Pantheon vẫn là một lời cam kết hoàn hảo “dinh thự nổi tiếng nhất trên toàn thế giới.”

Đánh giá bài viết
product image
Số người đánh giá
5 based on 1 votes
Tên Công Ty
Tiền Âm Phủ Quyết Vượng
Tên Sản Phẩm
Điện Pantheon dưới lòng đất ở Paris

Đọc Thật Chậm

Giải mã bí ẩn tảng đá Stonehenge chôn giấu hàng trăm năm

Giải mã bí ẩn tảng đá Stonehenge chôn giấu hàng trăm năm

Kể rằng người ta mang những tảng đá này từ Ire­land đến, nhưng chở bằng …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *