Home / Di tích / Đền / Bạn biết gì về khu di tích Đền Đô Đài

Bạn biết gì về khu di tích Đền Đô Đài

Đô Đài là chức quan chỉ vai ngự sử trong triều. Đầu đời Lê, Bùi Cầm Hổ được giữ chức ấy. ông có nhiều công lao đối với triều đình và với quê hương xã Đậu Liên, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Nhân dân địa phương lập đền thờ, gọi là đền quan Đô Đài, rồi gọi gọn là đền Đô Đài, nay thuộc xã Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh.

Lịch sử hình thành Đền Đô Đài

Trên đường 1A, từ thị xã Hà Tĩnh đi ra, gần đến thị xã Hồng Lĩnh nhìn về phía Tây dãy núi Ngàn Hông, một ngôi đền lấp ló dưới chân núi Bạch Ty, đó là đền Đô Đài, vừa mới được xây dựng lại. Đền cũ nguyên xưa khá đồ sộ, có thượng, trung, hạ điện hướng Đông Nam. Trước đền là con đường qua truông, dọc theo đường là ngọn khe Vẹt. Khu đền được che kín bởi một rừng cây rậm rạp. Trong đền có đủ các loại đồ tế khí, nghi tượng. Trước cửa có hai ông phỗng to gần bằng người lớn, tóc tết hai xoáy, chắp tay quỳ gối kính cẩn nghiêm trang. Trong hai cuộc chiến tranh, cả rừng cây và ngôi đền đều lần lượt bị bom đạn phá hủy. Hòa bình lập lại, nhân dân sở tại tự nguyện đóng góp làm lại ngôi đền mới. Tại nền đất cũ, hố bom nham nhở chưa kịp san lấp. Đền phải chuyển sang xây cất ở một chỗ khác, cũng bên chân núi gần đó, nhưng có nền đất cao hơn.

Xem tiếp: Đền Chín Gian (đền Hiếu Trâu) có gì đặc biệt

Đền Đô Đài ở đâu
Đền Đô Đài ngày nay

Ngôi đền mới chỉ thu gọn trong hai tòa nhà: một điện thờ và một bái đường được sử dụng lại của một ngôi đền cũ còn ít nhiều dấu tích văn hóa chạm trổ thời xưa. Một số đồ tế tự như áo, mão cân đai phẩm phục, các đạo sắc phong… được cất giữ hầu như nguyên vẹn. Đô đài Bùi cầm Hổ quê ở xã Đậu Liêu huyện Thiên Lộc nay là xã Đậu Liêu, thị xã Hồng Lĩnh. Thời gian du học ở Thăng Long, nhân đứng ra làm minh chứng cho vụ án “canh lươn” được công luận cho là người có tài, tuy chưa đi thi, nhưng đã được triều đình đặc cách trọng dụng. Ông đã từng giữ chức Ngự sử, An vũ xứ Lạng Sơn, hai lần đi sứ Trung Quốc, thăng Tham tri chính sự, trải thờ ba triều vua thời Lê sơ. Khi về nghỉ ở quê, ông cho ngăn khe dẫn nước từ núi xuống đồng ruộng của làng, đủ tưới hàng trăm mẫu ruộng xưa nay vốn bị hạn hán. Khi ông mất, được phong Bình quân Đại vương, Thượng đẳng phúc thần. Nhân dân địa phương lập đền thờ. Có câu: “Tháng giêng Đô Đài, tháng hai Hương Tích”.

Lễ hội Đô Đài là một trong những lễ hội lớn từ xưa ở vùng Nghệ Tĩnh. Lễ hội còn có tên “Lễ Báo ân”, tổ chức vào ngày 12 tháng giêng âm lịch, ngày giỗ ông. Lễ hội có những qui định về định kì và nghi thức khá độc đáo. Lễ hội có đại lễ hội và lễ hội thường. Đại lễ hội 50 năm tổ chức một lần, khoảng cách giữa hai kì lễ hội dài đến nửa thế kỉ, gần hai đời người. Trong đất nước ta, dường như chưa có lễ hội nào cách xa nhau đến như vậy. Trong đại lễ hội, dựng “Đình Đụn” diễn trò (tuồng) là phần sinh hoạt văn hóa có sức thu hút nhân dân xa đến dự lễ hội đông nhất; lễ hội thường 5 làng tổ chức rước cỗ, chầu chịu, yết tế và đại tế trong một ngày đêm, nhưng không dựng Đình Đụn.

Ngoài ra, một số nơi trong tỉnh cũng có tục lễ “hát Đình Đụn” việc xây dựng Đình Đụn ở đây đặc biệt khác hẳn. Đình Đụn được thiết kế theo một mẫu mực riêng biệt.

Phần gỗ làm bằng thiết mộc gồm 4 cột chính, các cột quyết và xà dọc, xà ngang. Khi lắp ghép mộc miệng lập thành được tháo gõ, ngâm xuống đáy khe. Đến kì đại hội sau mới được vớt lên lập dựng. Đình Đụn dựng khắp bên bò khe thành một loại rạp kết hợp “sân khấu” với nhà “thủy tạ”, cột cắm sâu xuống đáy khe. Nền đình ghép bằng ván sàn, kê cạnh mặt nước một mức vừa phải. Gian giữa nền đình dành để biểu diễn, các phía xung quanh rộng đủ cho dân làng ngồi xem; ngọn khe này chảy trước cửa đền. Ngày xưa Bùi Cẩm Hổ-đắp đập dẫn nước theo khe ấy. Vốn tên khe là Vẹt, nhân dựng đình hát tại đây, nó có thêm tên mới: “Khe Nhà Trò”. Lễ hội xong, đình được tháo dỡ đem ngâm cất lại dưới khe, đợi đến kì lễ hội sau, được kéo lên lắp lại. Tục lệ này đã được kể khá tỉ mỉ trong một bài vè cổ, dân xã này khá nhiều người đang nhớ: Vè Đình Đụn. Từ sau Cách mạng tháng Tám, lễ hội Báo ân hàng năm vẫn được nhân dân địa phương và con cháu dòng họ tiến hành đều đặn. Riêng lễ hội lớn, không còn được tiếp nối tổ chức. Lễ hội lớn đã bở gián đoạn, nhưng 4 cột đình vẫn được ngâm dưới khe nguyên vẹn.

Có thể bạn muốn biết: Lịch sử ra đời Đền Cuông Nghệ An

đền thờ bùi cầm hổ

Những công lao đóng góp của ông cho đất nước đã được sử sách ghi nhận. Sách Lịch triều hiến chương xếp ông trong 18 vị văn thần thời Lê có công lao đức độ bậc nhất, nhà bác học Lê Quí Đôn cho rằng “ông chẳng những có công giúp vua tiến theo đạo đức mà bọn công thần võ tướng đều phải nể sợ, không dám làm càn” . Hoàng giáp Bùi Huy Bích khi làm Hiệp trấn Nghệ An lần đến dâng hương tại di tích đền Đô Đài, viết hai bài kí khá dài, ca tụng sự nghiệp của ông(1). Trong tập “Ngãi chế viện sử tổng vịnh” vua Tự Đức cũng phải thừa nhận Bùi cẩm Hổ là con người dám vung bút đài ngự sử để ức chế bọn cường hào. Giữa ông với nhân dân, trước hết là dân làng ông có mối quan hệ gắn bó sâu nặng, lâu bền đặc biệt hiếm thấy. Trong xưng hô cả dân làng đều gọi Bùi cẩm Hổ bằng “ông”, “ông lớn” với ý nghĩa tôn trọng bậc nhất. Tiểu sử, hành trang của ông, sử sách gia phả đã công khai chép được “huyền thoại hóa”. Qua các câu chuyện kể, ông vừa là một “ông thánh”, “người nhà trời” lại vừa là người rất bình thường dân dã:

“Thung dung nhà hạ Ai sánh được “ông bầy”

Đệm đã có tơi mây Thạch Bàn kia làm chén”.

(Vè “ông bầy” – người chăn bò đàn – hát dặm Nghệ Tĩnh) Chuyện kể thời trai trẻ, ông là chú chăn bò thuê bên sườn đồi Hồng Lĩnh, về già, ông như một lão nông “hai sương một nắng” cùng với dân làng đắp đập, khai hoang trên sườn đồi Nham Xá .

“Miếu mạo nghìn trùng cao vời vợi Phương dân muốn thuở nhớ hoài hoài Chúc rằng “Phúc hữu trùng lai”. Đó là lời cầu chúc của người xưa đối với Bùi cẩm Hổ, đó cũng là tấm lòng của chúng ta đối với ông hôm nay. Đền Đô Đài, lễ hội Đô Đài biểu hiện sâu sắc và phong phú bản sắc văn hóa dân tộc trên vùng đất xứ Nghệ.

Đọc chậm: Lịch sử ra đời Đền Độc Cước Sầm Sơn Thanh Hóa

Đánh giá bài viết
product image
Số người đánh giá
5 based on 1 votes
Tên Công Ty
Tiền Âm Phủ Quyết Vượng
Tên Sản Phẩm
Bạn biết gì về khu di tích Đền Đô Đài

Đọc Thật Chậm

Cùng khám phá Lễ hội đền Hai Bà Trưng

Cùng khám phá Lễ hội đền Hai Bà Trưng

Làng Đồng Nhân là nơi có đền thờ Hai Bà Trưng Trắc và Trưng Nhị, …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Google+